درباره مجله غذا

مجله غذا با پانزده سال انتشار یکی از رسانه های مهم در حوزه تغذیه و نیز صنایع غذایی ایران است.

 

هدف مجله غذا ترویج فرهنگ صحیح تغذیه و نیز حمایت از صنایع ارزشمند غذایی کشور است.

انجمن مقابله با گرسنگی

 

انجمن مقابله با گرسنگی

تبلیغات

GhazaayeSalem

 

 

نمایشگاه اصفهان (Isfahan Exhibition)

 

ورود

آشپزی روز

تغذیه درمانی در زخم معده

بنابر اهمیت و فراوانی این بیماری در جامعه، در این مقاله در ابتدا در خصوص علل پیدایش، عوارض، نشانه های بالینی و درمان دارویی زخم معده به اجمال توضیح داده و در ادامه به تفصیل در مورد تغذیه مناسب و مصرف یا عدم مصرف انواع مواد غذایی گوناگون در بیماران مبتلا به زخم معده به بحث می پردازیم.

علل پیدایش، عوارض، نشانه های بالینی و درمان دارویی در زخم معده
مخاط طبیعی معده در برابر فعالیت های هضمی اسید و پپسین با ترشح طبیعی موکوس، برداشت اسید اضافی از طریق جریان خون و ترمیم و تجدید سریع سلول های آسیب دیده مخاطی حفاظت می گردد. زخم معده در اثر آسیب سدهای دفاعی مزبور و اختلال در بازسازی سلول های معده ایجاد می شود. این بیماری در شکل کلاسیک سبب آسیب به بافت های عضلانی زیر مخاطی یا عضلات اصلی می گردد. با افزایش سن و التهاب سلول های تولیدکننده اسید بر شدت زخم معده افزوده می شود. جالب است بدانید، زخم معده به رغم ایجاد التهاب در سلول های تولیدکننده اسید، عموماً با ترشح کم اسید همراه است. عفونت هلیکوباکتر پیلوری، التهاب معده، مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروییدی همانند آسپرین، بروفن، ایبوپروفن و ناپروکسن، کورتیکو استروییدها، سندرم زولینگر- الیسون و زخم های ناشی از استرس از علل اصلی پیدایش زخم معده می باشند. از جمله نشانه های بالینی زخم معده به درد، احساس گرسنگی و تهوع، نفخ، بی اشتهایی و کاهش وزن می توان اشاره نمود. علایم مذکور با فاصله کمی پس از غذا خوردن بروز می یابند.

از عوارض مشخص بیماری باید از خونریزی و سوراخ شدگی معده نام برد. عموماً در بزرگسالان مبتلا به زخم معده حاد یا مزمن، مدفوع سیاه و قیرگونی که اصطلاحاً ملنا نامیده می شود، قابل مشاهده است. شایع ترین علت التهاب و زخم معده عفونت هلیکوباکتر پیلوری است که در این موارد مصرف دو نوع آنتی بیوتیک به همراه بیسموت یا مهارکننده های پمپ هیدروژن مانند امپرازول، پروتکل اصلی پزشکی می باشد. زخم های ناشی از استرس نیز به سبب خطر خونریزی معده مورد توجه هستند. در این موارد نیز داروهای مهارکننده پمپ هیدروژن، بلوکرهای گیرنده H2 مانند رانیتیدین و سایمتیدین، Sucralfate و آنتی اسیدها مانند آلومینیوم و منیزیم هیدروکسید مورد استفاده قرار می گیرند. در زخم معده ناشی از مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروییدی اجتناب از دریافت یا کاهش دوز مصرفی داروهای مزبور توصیه می گردد.

تغذیه درمانی در زخم معده
طی چند دهه اخیر، عوامل رژیمی و تغذیه ای به عنوان عوامل موثر در سبب شناسی و درمان بیماری های مختلف گوارشی از جمله زخم معده مورد توجه قرار گرفته اند. در این قسمت در دو مبحث مجزا به مواد غذایی مجاز و غیر مجاز در بیماران مبتلا به زخم معده می پردازیم.

مواد غذایی توصیه شده و مجاز در زخم معده

stomach2بنابر نظر انجمن تغذیه و رژیم درمانی آمریکا، بیماران مبتلا به زخم معده بایستی میوه جات، سبزیجات، غلات کامل و محصولات لبنی و شیر کم چرب یا بدون چربی را به شکل منظم دریافت نمایند. مصرف گوشت لخم گاو و گوسفند، گوشت طیور (مرغ و بوقلمون)، انواع ماهی، حبوباتی چون لوبیا، تخم مرغ و دانه های مغذی نیز در مقادیر معین توسط انجمن مذکور توصیه شده است. در بیماران مبتلا به زخم معده استفاده از روغن های گیاهی مانند روغن زیتون و کانولا مناسب تر است. این موارد و مواد غذایی که در ادامه به تفصیل ذکر خواهند شد، به عموم بیماران توصیه می گردند، چنان چه فردی پس از مصرف هر یک از اقلام غذایی دچار علایم بالینی و ناراحتی گوارشی گردید، بایستی از مصرف آن خودداری نماید.

در گروه غذایی لبنیات، مصرف دوغ، شیر، ماست و پنیر بدون چربی یا کم چرب، شیر سویا، شیر خشک و بستنی کم چرب و میوه ای در بیماران مبتلا به زخم معده مجاز است. ماست در این دسته از بیماران از تکثیر هلیکوباکتر پیلوری در معده جلوگیری می نماید. در گروه غذایی پروتئینی، استفاده از گوشت لخم ترد و پخته گاو و گوسفند، گوشت ماهی و طیور، تخم مرغ، سویای فرآوری شده بدون چربی و دانه های مغذی در زخم معده فاقد اثر سوء بوده و توصیه می گردد. مصرف مواد غذایی پروتئینی کافی جهت دریافت اسیدهای آمینه ضروری برای ساخت بافت های آسیب دیده و التیام نهایی زخم معده الزامی است. پروتئین دارای اثر بافری موقتی است، ولی در تحریک ترشح پپسین و گاسترین نیز نقش دارد.  مصرف تمامی غلاتی که بدون چربی فرآوری می گردند در زخم معده مجاز است. بیماران مبتلا به زخم معده بایستی حداقل نیمی از مصرف روزانه غلات خود را به غلات کامل اختصاص دهند. براساس یک مطالعه که اخیرا در دانشکده بهداشت دانشگاه هاروارد انجام شده است، رژیم غذایی پر فیبر سبب کاهش گسترش زخم معده می گردد.

در این مطالعه مواد غذایی حاوی فیبرهای محلول (مانند جو، جو دوسر، حبوبات، میوه جات و سبزیجات خاص) سبب کاهش پیشرفت زخم مزبور گشتند. در خصوص گروه غذایی سبزیجات و میوه جات نیز کلیه سبزیجاتی که بدون چربی فرآوری شده اند و نیز سبزیجات و میوه جات سبز و نارنجی در این گروه از بیماران توصیه می شوند. محققین اخیرا به ترکیب ناشناخته ای در موز پی برده اند که سبب خنثی نمودن اسیدیته بالا و التیام زخم معده می گردد. میوه جات و سبزیجات حاوی فلاونوییدها مانند سیب، قره قاط، کرفس، پیاز،  سیر، میوه جات (زغال اخته و گیلاس) و سبزیجات (گوجه فرنگی و کدو) حاوی آنتی اکسیدان ها از رشد و تکثیر هلیکوباکتر پیلوری می کاهند. چربی و روغن در بیماران مبتلا به زخم معده باید به کمتر از 8 قاشق چای خوری در روز محدود گردد. به علاوه این دسته از بیماران بایستی از روغن های گیاهی و سس مایونز کم چرب استفاده نمایند. لازم به ذکر است، پروستاگلاندین های مشتق از اسیدهای چرب امگا3 و امگا6 سبب پیشگیری از التهاب و حفظ سلامت معده می گردند، لذا مصرف مواد غذایی گیاهی و دریایی حاوی اسیدهای چرب ضروری مزبور به التیام زخم معده کمک زیادی می نماید. مصرف نوشیدنی های فاقد کافئین و چای گیاهی (غیر از چای با طعم نعنا) در بیماران مبتلا به زخم معده ممنوعیتی ندارد.

مصرف ادویه های گوناگون نیز غیر از انواع خاص فلفل مجاز است. برخی مراجع مصرف مواد غذایی حاوی پروبیوتیک را به سبب مداخله در تکثیر هلیکوباکتر پیلوری جهت بهبود زخم معده توصیه می نمایند. در خصوص اثر ویتامین ها و مواد معدنی بر زخم معده تحقیقات فراوانی انجام شده است. در یک مطالعه مصرف مواد غذایی یا مکمل های حاوی ویتامین آ سبب کاهش نرخ بروز و التیام غشای مخاطی معده گردیده است. مصرف ویتامین ث نیز در التیام زخم معده منجر به خونریزی مفید بوده است. مواد غذایی حاوی ویتامین های گروه ب و کلسیم مانند بادام، حبوبات، غلات کامل، سبزیجات برگدار تیره (اسفناج و کلم پیچ ) و سبزیجات دریایی جهت التیام زخم معده کاربرد دارند. دریافت مکمل آهن و روی نیز سبب التیام بافت آسیب دیده و حفاظت از مخاط معده می گردد. در بررسی متخصصین تغذیه برخی از گیاهان دارویی و داروهای طب سنتی در پیشگیری و کاهش نشانه های بالینی زخم معده مفید بوده اند. عصاره کندر رومی جهت التیام زخم و مهار تکثیر هلیکوباکتر پیلوری کاربرد دارد. عصاره شیرین بیان نیز از آسیب مخاط معده توسط داروهای ضد التهابی غیر استروییدی جلوگیری می نماید. جوشانده برگ سیب درختی، عصاره کلم و برگ شنبلیله سبب کاهش التهاب و درد در زخم معده و نیز ترمیم بافت پوششی مخاط معده می گردند. متخصصین تغذیه مصرف عسل، زیره و بابونه را نیز جهت التیام زخم معده توصیه می نمایند.

لازم به ذکر است برخلاف تصور عموم مردم، pH مواد غذایی در تشدید زخم معده اهمیت کمی دارد، ولی مصرف مواد غذایی اسیدی در بیماران مبتلا به زخم دهان یا مری التهاب زا می باشد. علت مورد اخیر آن است که مواد غذایی اسیدی غالبا در برابر pHطبیعی معده که حدود 4-1 است، اسیدیته کمتری دارند، لذا مصرف آب پرتقال یا گریپ فروت و دیگر آب میوه ها و نوشیدنی های غیر الکلی در تشدید زخم معده بی اثر می باشند. البته در این خصوص بیماران مختلف حساسیت های متفاوتی دارند که هر فرد بنابر ویژگی های شخصی خود باید بدان موارد توجه نماید.

مواد غذایی غیر مجاز در زخم معده

stomachدر گروه غذایی لبنیات، استفاده از شیر کامل، خامه، خامه ترش، محصولات تخمیری شیر، لبنیات حاصل از شیر کامل یا خامه، پنیر پرچرب و شیر شکلاتی در زخم معده مجاز نیست. در گذشته خامه همراه شیر جهت کنترل زخم معده مورد استفاده قرار می گرفت، ولی امروزه این شیوه رژیمی مورد تایید نمی باشد. در گروه غذایی گوشت و پروتئینی، مصرف گوشت های پرچرب و کلیه موادی که سبب ایجاد علایم بالینی زخم معده می گردند، ممنوع است. به علاوه در مصرف گوشت های ادویه دار، دودی و فرآوری شده دقت لازم بایستی مبذول گردد. مصرف نوشیدنی هایی چون کولا، قهوه (همراه یا بدون کافئین)، چای سیاه یا سبز (همراه یا بدون کافئین) و نوشیدنی های حاوی کاکائو، کافئین و الکل سبب تشدید زخم و التهاب معده می گردد. قهوه و کافئین ترشح اسید معده را تحریک نموده و فشار اسفنگتر تحتانی مری را کاهش می دهند. مصرف آب جو، شراب و مشروبات الکلی جدا از حرام بودن در دین مبین اسلام، به سبب افزایش معنی دار ترشحات و آسیب مخاط معدی در سایر اقلیت های مبتلا به زخم معده نیز مجاز نیست. تغذیه با مواد غذایی چرب چون کره، انواع خاص مارگارین و روغن های هیدروژنه در بیماران مبتلا به زخم معده آسیب رسان می باشد.

در این دسته از بیماران بهتر است از مصرف سبزیجات و میوه جات نفاخ نیز کاسته شود. به علاوه مصرف کلیه محصولات فرآوری شده چرب سیب زمینی در بیماران مبتلا به زخم معده ممنوع است. در بین ادویه ها، تنها مصرف انواع خاص فلفل مانند فلفل قرمز، سیاه و هندی در زخم معده توصیه نمی شود. استعمال دخانیات نیز سبب کاهش جریان خون مخاطی و تقلیل ترشح بی کربنات می گردد، لذا مصرف مواد دخانی در ایجاد زخم های پپتیک از جمله زخم معده تاثیرگذار است.

سبک و شیوه تغذیه و زندگی در زخم معده حائز اهمیت است. بیماران مبتلا به زخم معده بایستی از تعداد زیاد وعده های غذایی کم حجم استفاده نمایند، البته در خصوص مورد اخیر میان متخصصین تغذیه اختلاف نظر وجود دارد. تعداد زیادی از بیماران مبتلا به زخم معده فعال به سبب نشانه های بالینی بیماری دچار سوءتغذیه بوده و نیاز به دریافت غذای پرانرژی دارند. بی نظمی در خوردن غذا و تغذیه در آخرین لحظات قبل از رفتن به رختخواب سبب تشدید علایم بالینی زخم معده می گردد. بیماران مبتلا به این بیماری بایستی از دراز کشیدن پس از صرف غذا خودداری نموده و حدودا 3 ساعت پیش از خواب شبانه، آخرین وعده غذایی خود را میل نموده باشند. چنین بیمارانی نباید به مدت طولانی گرسنه بمانند یا بیش از حد پرخوری نمایند. عدم استرس حین صرف وعده های غذایی و نیز جویدن مناسب غذا در بیماران مبتلا به زخم معده الزامی است. بیماران درگیر با زخم های پپتیک باید روزانه 6 تا 8  لیوان آب مصرف نموده و از مصرف خوراکی های بیش از اندازه گرم یا سرد اجتناب ورزند. طی سالیان اخیر تغذیه درمانی همراه با درمان دارویی در پیشگیری و درمان نشانه های بالینی زخم معده نقش مهمی ایفا نموده است. در این مقاله چکیده بررسی های محققین تغذیه در خصوص زخم معده به خوانندگان گرامی ارائه گردید، امید است این مبحث مورد پسند خوانندگان محترم واقع شده باشد.

فهرست منابع:
www.eatright.org (American Dietetic Association)
www.bda.uk.com (British Dietetic Association)
www.edauk.com (The eating Disorders Association)
www.umm.edu (University of Maryland Medical Center)

تمامی حقوق مادی و معنوی نزد وب سایت رسمی مجله غذا محفوظ می باشد ، و کپی برداری از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.
طراحی سایت سئوطراحی وب سایت گروه طراحان مکس وب

ما 30 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم